ดูดาวเสาร์ ต้องใช้กล้องดูดาว

ท้องฟ้ากลางคืนมีดาว คนในอดีตดูดาวกันจนเกิดความรู้ต่างๆมากมาย หากเราอยากดูดาวให้ชัดเจนเหมือนอย่างที่นักวิทยาศาสตร์โบราณทำก็ต้องใช้กล้องดูดาว กาลิเลโอเคยใช้กล้องดูดาวส่องท้องฟ้า แล้วก็ค้นพบ ดาวเสาร์ ดาวพฤหัส รวมถึงดวงจันทร์บริวารของดาวพฤหัส นักดาราศาสตร์ยุคใหม่ระดับมืออาชีพดูดาวด้วยจอภาพคอมพิวเตอร์ โดยจะได้ภาพดาวจากกล้องดูดาวขนาดใหญ่โตอลังการ กล้องดูดาวบางตัวลอยอยู่ในอวกาศส่งภาพกลับมายังห้องทำงานของนักดาราศาสตร์

ชาวบ้านอย่างเราก็สามารถดูดาวได้ สามารถสัมผัสความรู้สึกของกาลิเลโอได้ กล้องดูดาวที่จะใช้ดูดาวเสาร์อาจจะมีกำลังขยายแค่ประมาณ 50-75 เท่า ก็พอจะเห็นดาวเสาร์แล้ว พอจะดูรู้ว่ามีวงแหวน พอจะเห็นดาวพฤหัสเป็นก้อนใหญ่ๆและมีดวงจันทร์บริวารให้เห็น 4 ดวง แต่ก็ต้องลุ้นกับการโคจรรอบดาวพฤหัสและบางเวลาก็อาจจะหลบไปอยู่ด้านหลังดาวพฤหัส ราคากล้องดูดาวระดับเริ่มต้นสำหรับกำลังขยายประมาณ 75 เท่า ก็อยู่ในระดับที่จ่ายไหว ราคาในเมืองนอกอยู่ที่ 50-100 ดอลล่าร์ เมืองไทยก็แล้วแต่ผู้นำเข้าหรือผู้หิ้วว่าจะสั่งมาแล้วขายเท่าไหร่ หรือหากจะสั่งตรงกับเว็บขายของก็สั่งได้ตามสะดวก

IMG_20210703_234429

ผมใช้กล้องดูดาว firstscope ของ celestron ราคา 59 ดอลล่าร์ กล้องตัวนี้เป็นกล้องระดับเริ่มต้น สำหรับคนที่สนใจอยากดูดาวด้วยงบประมาณไม่มาก และมันเล็กจนพกพาเคลื่อนย้ายได้ง่าย แต่หากต้องการคุณภาพมากกว่านี้ก็ให้หาสิ่งที่แพง ขึ้นไปอีกตามกำลัง และทุกตัวที่แพงกว่านี้ก็น่าจะดีกว่านี้ ยิ่งจ่ายมาก ยิ่งได้เห็นภาพที่ใหญ่มาก

ภาพดาวเสาร์ที่ถ่ายมาผมใช้โทรศัพท์มือถือเล็งที่ช่องมองภาพของกล้องดูดาว แล้วคร็อปเอาภาพที่เป็นจุดดาวมาขยาย เราก็จะเห็นก้อนวงรีที่ดูมัวๆนิดหน่อย แต่เมื่อปรับแต่งภาพ ลดความสว่างของภาพให้มืดลง แสงฟุ้งเบลอน้อยลง ก็จะปรากฏเป็นภาพดาวเสาร์พร้อมวงแหวนที่ทำให้เราดูแล้วน่าตื่นเต้น ตอนมองด้วยตาในกล้องดูดาวเราก็ตื่นเต้นมากๆอยู่แล้ว และยิ่งถ่ายภาพออกมาได้ก็ยิ่งตื่นเต้นเพิ่มขึ้น ความรู้สุึกว่าเราได้เป็นส่วนหนึ่งของวงการวิทยาศาสตร์ เราได้เห็นในสิ่งที่กาลิเลโอเห็นมันตื่นเต้น บอกเล่ายังไงก็ไม่เท่ากับการสัมผัสด้วยตัวเอง

หากสนใจหากล้องดูดาวใช้ ลองอ่านรีวิวกล้องตัวนี้ได้ครับ firstscope

ดาวเสาร์ใกล้ดาวพฤหัสที่สุดในรอบ 397 ปี

เหตุการณ์ดาวเสาร์โคจรใกล้ดาวพฤหัสทางฝรั่งเรียกว่า the great conjunction หากเราดูด้วยตาเปล่า เราจะเห็นดาวสองดวงเกือบจะทับซ้อนกัน ใครสายตาสั้น มองไกลไม่ค่อยชัด อาจจะเห็นเป็นดาวดวงเดียวกัน การโคจรมาแทบจะตัดกันนั้นเป็นการสังเกตการณ์จากโลก แต่ในความเป็นจริง ดาวเสาร์กับดาวพฤหัสโคจรอยู่ห่างกันมากจนไม่มีวันจะชนกันแน่ๆ

ดวงอาทิตย์เป็นศูนย์กลางของระบบสุริยจักรวาล โลกอยู่ห่างจากดวงอาทิตย์ ประมาณ 150 ล้านกิโลเมตร เราจะนับเป็นระยะทาง 1AU เพื่อความสะดวก ดาวพฤหัสจะอยู่ห่างดวงอาทิตย์ประมาณ 5AU ส่วนดาวเสาร์ห่างดวงอาทิตย์ 10AU นั่นก็คือ โลก ดาวพฤหัส ดาวเสาร์ โคจรรอบดวงอาทิตย์โดยแต่ละวงโคจรอยู่ห่างกันมาก

เราได้รับข้อมูลเรื่องเหตุการณ์ great conjunction ตั้งแต่ปลายปี คศ 2018 ซึ่งเป็นการสรุปเหตุการณ์ดาราศาสตร์ที่จะเกิดขึ้นในปี คศ 2019-2020 ข้อมูลเผยแพร่โดยสถาบันวิจัยดาราศาสตร์ การโคจรแล้วดาวอยู่ใกล้กันเมื่อมองจากโลกจะเกิดขึ้นทุกประมาณ 20 ปี แต่ปีนี้ จะใกล้กันมากกว่าทุกครั้ง โดยจะเกิดเหตุการณ์ใกล้กันมากๆแบบนี้ครั้งล่าสุดเมื่อ 397 ปีที่แล้ว ซึ่งเป็นยุคสมัยที่กาลิเลโอยังมีชีวิตอยู่ และในช่วงเวลาดังกล่าวกาลิเลโอได้มีการค้นพบดาวเสาร์และดาวพฤหัส รวมถึงดวงจันทร์ทั้งสี่ของดาวพฤหัสแล้วด้วย

1608551640292-01

การดูดาวในเหตุการณ์นี้จะทำให้เราสามารถมองเห็นดาวเสาร์และดาวพฤหัสอยู่ในช่องมองภาพเดียวกัน ซึ่งเป็นสิ่งที่เกิดขึ้นยากมาก และการดูดาวในวันนี้เราใช้กล้องดูดาวตัวที่เห็นในภาพ คือกล้องยี่ห้อ celestron รุ่น Firstscope ซึ่งเป็นกล้องดูดาวชนิดนิวโทเนี่ยนที่ผลิตขึ้นมาเพื่อรำลึกถึงเหตุการณ์เมื่อ 400 ปีที่แล้ว ซึ่งเป็นปีที่กาลิเลโอได้พัฒนากล้องดูดาวขึ้นมาใช้ และมีการค้นพบอีกมากมายตามมา Firstscope จะมีเลนส์ตามาให้ 2ชิ้น มีชิ้นหนึ่งที่ใส่ในกล้องแล้วจะทำให้กล้องมีกำลังขยาย 75 เท่า ซึ่งเป็นกำลังขยายที่มากกว่าสมัยกาลิเลโออยู่มาก แถมมีคุณภาพดีกว่าด้วย สิ่งที่เราได้เห็นผ่านกล้องนี้คือภาพแบบเดียวกับที่กาลิเลโอเคยเห็น แต่เราเห็นชัดกว่ามากตามคุณภาพวัสดุที่ทันสมัยของยุคปัจจุบัน

IMG_20201221_183915

การถ่ายภาพทางดาราศาสตร์ต้องการอุปกรณ์ที่มาก ซับซ้อน และงบประมาณค่อนข้างมาก แต่เราใช้วิธีเอาโทรศัพท์มือถือส่องไปในช่องมองของกล้องโทรทัศน์เลยเพื่อถ่ายภาพสิ่งที่เราเห็น ภาพถ่ายไม่ค่อยชัดมาก ภาพจริงที่เรามองด้วยตาจะสวยและชัดกว่า ภาพจากโทรศัพท์มือถือทำให้ดูพอรู้ว่าเรากำลังมองดูเหตุการณ์อะไร โอกาสที่เราจะเห็นเหตุการณ์นี้อีกครั้งอาจไม่เกิดขึ้นแล้วในช่วงชีวิตของมนุษย์หนึ่งคน

pockethifi podcast

คลิปเล่าให้ฟังตั้งใจทำขึ้นมาเพื่อให้ข้อมูล ให้ความรู้ ฟังเพื่อแก้เบื่อ ฟังตอนรถติด ฟังแล้วเอาไปเล่าให้ลูกฟังต่อได้ เป็นเนื้อหาสำหรับพ่อแม่ที่อยากจะมีเรื่องไปเล่าให้ลูกฟัง

กล้องดูดาวตอนที่ 1

ติชมได้นะครับ

ดูดาว 16may2019

วันที่ 16 พฤษภาคม 2562 เวลาประมาณ 23.59 น. ดูท้องฟ้าด้านทิศตะวันออก จะเห็นดาวเสาร์ที่มุมเงิยประมาณ 30องศา ดาวเสาร์ยังมีวงแหวนอยู่อย่างชัดเจน ส่วนดาวพฤหัสที่ช่วงเวลาเดียวกันจะอยู่สูงเกือบจะเป็นมุมเงย 60องศา ที่ด้านทิศตะวันออกเฉียงใต้ ปีนี้ดาวพฤหัสน่าจะใกล้โลกพอสมควร เพราะภาพที่เห็นในกล้องดูดาวให้ขนาดดาวที่เห็นเป็นเม็ดกลมๆ มีริ้วๆบางๆ ไม่ได้เห็นเป็นจุดแบบดาวฤกษ์ที่อยู่ไกลๆดวงอื่น และเราได้เห็นดวงจันทร์บริวารของดาวพฤหัส 2 ดวง ซึ่งหากเทียบกับปีที่แล้ว เราสามารถเห็นได้ถึง 4 ดวง อาจจะเป็นเพราะท้องฟ้ามีเมฆเยอะ หรือฝุ่นเยอะ หรือ ดวงจันทร์อาจโคจรอยู่ด้านหลังดาวพฤหัสก็เป็นได้

ภาพปรากฏการณ์ท้องฟ้าจากเว็บของสมาคมดาราศาสตร์สำหรับเดือนพฤษภาคม 2562

ดาวเสาร์ข้างดวงจันทร์

ดาวเสาร์อยู่ข้างๆดวงจันทร์ 19.40น. วันจันทร์ที่ 15ตุลาคม2561

การดูดาวเคราะห์ที่อยู่ในระบบสุริยะจักรวาล โดยเฉพาะดาวอังคาร ดาวเสาร์ ดาวพฤหัส เราไม่จำเป็นต้องเดินทางไปต่างจังหวัด  และไม่จำเป็นต้องเป็นพื้นที่มืดสนิท  ท่ามกลางเมืองหลวงแม้จะเปิดไฟตึกกันจนสว่างไสวเราก็ดูดาวสามดวงนี้ได้  และดาวที่สร้างแรงบันดาลใจยิ่งยวดให้กับเด็กๆก็คือดาวเสาร์

การดูดาวเสาร์อาศัยกล้องดูดาวระดับเริ่มต้นก็พอจะมองเห็นวงแหวนดาวเสาร์แล้ว  ผมตั้งกล้องให้ลูกดูมานานหลายเดือน  บางวันเราก็ตั้งกล้องที่หน้าบ้าน  บางวันเราก็ตั้งกล้องในบ้านเลย ได้ดูในบ้านจะสบายมากยุงไม่กัด  แถมยังเปิดแอร์เย็นสบายได้ด้วย  ดาวเสาร์จะปรากฏบนท้องฟ้าแต่ละเดือนไม่เหมือนกัน  บางเดือนดูได้ตอนหัวค่ำ  บางเดือนดูได้ตอนก่อนเช้า

 

ภาพที่ถ่ายมาในบทความนี้ผมเอามือถือถ่ายลงไปตรงๆกับช่องมองภาพของกล้องเลย  มันก็จะสั่นๆเบลอๆ  แต่ถ้าดูด้วยตา  ในกล้องจะเห็นดาวและวงแหวนชัดเจน  ภาพที่เห็นจะเหมือนภาพที่เราคุ้นเคยตามสื่อต่างๆ หากจะถ่ายภาพให้สวยเท่าสื่อ  ต้องมีอุปกรณ์เพิ่มเติมอีกหลายอย่าง  ต้องใช้กล้องที่ดีกว่านี้  ใช้ตัวบันทึกภาพที่ออกแบบมาถ่ายดาวโดยเฉพาะ

 

7sep2018 ดาวเสาร์ยังมองเห็นได้ตอนสามทุ่ม

ผมเริ่มดูดาวกับลูกมาตั้งแต่ต้นปี น่าจะเป็นช่วงเดือน กุมภาพันธ์ ซึ่งในเดือนนั้นผมจะดูดาวเสาร์ในเวลาประมาณ 05.00 น. ส่วนในช่วงเดือนกันยายน ผมเห็นดาวเสาร์ช่วงเวลาประมาณ 20-21.00 น. ในทิศที่สูงเกือบตั้งฉากจากพื้นโลก เดาว่าตอนหัวค่ำก็จะเห็นเตี้ยกว่านี้เล็กน้อย โดยตลอดเดือนที่ผ่านมา กรุงเทพมีฝนตกตอนเย็นตลอดเกือบทุกวัน เมฆก็หนาจนแทบไม่เห็นดาว เพิ่งจะมีวันนี้ที่ได้เห็นอยู่ไม่กี่ชั่วโมง

PHOTO_COLLAGE1536337316650

การถ่ายภาพดาวเสาร์เป็นเรื่องที่ต้องใช้อุปกรณ์เฉพาะทางเยอะ ซึ่งผมไม่ได้ลงทุนกับสิ่งเหล่านี้ อาศัยเพียงเอาโทรศัพท์มือถือถ่ายลงไปที่ช่องมองภาพของกล้องดูดาว แล้วก็ขยับไปมาเล็กน้อยให้มีภาพเป็นจุดในมือถือ แล้วก็พยายามถ่ายให้ไม่สั่น แล้วเอามาขยายดู

Saturn

Screenshot_20180907-211531

ภาพดาวเสาร์จากกล้องมือถือก็ให้คุณภาพไม่ชัดเลย เห็นเป็นเพียงวงรีเบลอๆ ซึ่งหากมองด้วยตาผ่านกล้องดูดาว เราจะเป็นดาวเสาร์และวงแหวนชัดเจน แต่ไม่ได้ภาพที่ใหญ่นัก มันเป็นเพราะกล้องดูดาวของผมเป็นรุ่นราคาต่ำ และดาวเสาร์เริ่มอยู่ไกลจากโลกเรามากกว่าเมื่อต้นปี

โลกเราหมุนรอบดวงอาทิตย์ใช้เวลา 1 ปี ในเวลา 6 เดือนที่ผ่านไปก็จะหมายถึงโลกเราเคลื่อนที่ไปอยู่ตรงกันข้ามกับตำแหน่งเมื่อ 6 เดือนที่แล้ว เรียกได้ว่า ตอนที่ดาวเสาร์อยู่ใกล้โลก เราจะเห็นดาวเสาร์ใหญ่มากในกล้องดูดาว และในอีก 6 เดือนต่อมาเราจะเห็นดาวเสาร์เล็กลงไปมาก และที่สำคัญเวลาที่จะดูดาวเสาร์ก็จะเปลี่ยนแปลงไปจากเดิม และมีดวงอาทิตย์คั่นตรงกลางด้วยในบางเวลา นั่นแปลใหม่ได้ว่า ดาวเสาร์ขึ้นตอนกลางวัน และต้องรอพระอาทิตย์ตก เราถึงจะเห็นดาวเสาร์อยู่กลางฟ้า

มันโรแมนติคหรือเหงาก็ไม่แน่ใจ ความรู้สึกเหมือนกำลังฟังเพลง ไฟกับตะวัน “ไฟ กับประกายของแสงตะวัน ฉันจึงไม่สงสัย เธอย่อมจะโยนดวงไฟ และคงไม่คิดกลับคืน”

ดูดาว 13มีนาคม2561

ดาวเสาร์ ดาวอังคาร ดาวพฤหัส เรียงกันหน้าบ้าน มุมเงยประมาณ 45องศา เวลาประมาณ 05.30 น. วันที่ 13 มีนาคม 2561  ทิศตะวันออกเฉียงใต้ไปถึง ทิศใต้.

IMG_20180313_055146-saturn mars jupiter 13mar2018

 

ดาวเสาร์เป็นดาวเคราะห์ขนาดใหญ่ มีวงแหวนขนาดใหญ่  สามารถมองเห็นได้จากโลก มองฟ้าจะเห็นเป็นจุด  แต่ถ้าใช้กล้องส่องทางไกลหรือกล้องดูดาวจะเห็นว่าเป็นดาวมีวงแหวนชัดเจน  ส่วนดาวอังคารดูยากหน่อย  ถ้าแผนที่ดาวในสมาร์ทโฟนไม่ได้บอกไว้ก็ไม่แน่ใจว่าจะชี้ถูกหรือไม่  และสุดท้ายดาวพฤหัสหรือ jupiter เป็นดาวเคราะห์ที่ใหญ่ที่สุดในระบบสุริยะ  มองเห็นจากโลก  มองด้วยตาเปล่าจะเห็นเป็นดาวสว่างมากที่สุดบนท้องฟ้า. ส่องกล้องก็จะเห็นมากขึ้น แต่ลายเส้นแนวขวาง และจุดกลมใหญ่ที่เป็นพายุในดาวผมมองไม่เห็นจากกล้องของผม  เป็นเพราะกล้องที่ใช้มีคุณภาพต่ำเกินไป

 

 

วิธีดูดาวเสาร์ แถมจันทรุปราคาเต็มดวง มกราคม 2561

การดูดาวเป็นกิจกรรมไม่เคยได้ทำเลยในสมัยเด็ก เพราะบ้านผมไม่ได้มีอุปกรณ์หรือของเล่นราคาแพง พ่อกับแม่ก็ทำงานกันตัวเป็นเกลียว แค่จะส่งเรียนหนังสือก็ต้องประหยัดเงินเต็มที่แล้ว ความรู้เรื่องดาราศาสตร์และดวงดาวจึงไม่เคยเข้ามาอยู่ในหัวคิดเลยตั้งแต่เด็กจนเรียนจบ

IMG_20180105_101727

ภาพดาวเสาร์วาดโดยขอบฟ้าตอน 5 ขวบ

กว่าผมจะได้เข้าท้องฟ้าจำลองก็ต้องรอจนผมมีลูกและลูกโตสัก 5 ขวบ ความรู้เรื่องดวงดาวเป็นเรื่องไกลตัว อย่างมากก็อ่านหนังสือเกี่ยวกับวิทยาศาสตร์ทั่วไป ไม่ได้เน้นไปที่เรื่องดวงดาว การดูดาวเลยเป็นสิ่งที่ลืมนึกถึงไป สักช่วงปี 2001-2003 ผมจำปีไม่ได้ ประเทศไทยตื่นตัวกับการดูดาวครั้งแรกคือ การดูฝนดาวตก ซึ่งมีการประกาศข่าวว่าจะมีฝนดาวตกจำนวนมากเข้าสู่ท้องฟ้า และสามารถมองเห็นได้ด้วยตาเปล่า ก็เลยได้ชักชวนกลุ่มเพื่อนที่เรียน ปริญญาโท และ เพื่อนกลุ่มถ่ายภาพ ไปนอนดูดาวกันริมทะเล นั่นเป็นกิจกรรมครั้งแรกที่ผมได้ดูดาวอย่างตั้งใจ

IMG_0019

กล้องดูดาวราคาพันห้าร้อยบาทซื้อเมื่อปี พศ2545

หลังจากนั้นอีกสักปี ผมก็ซื้อกล้องดูดาวราคาถูก เห็นลดราคาในห้างก็เลยซื้อเอาไว้ และก็ได้ทดลองดูดวงจันทร์ ดูพระจันทร์เต็มดวง ทำให้พบกว่า ดวงจันทร์ขรุขระจริงๆ และก็ได้ภาพติดตาที่ประทับใจ กล้องดูดาวตัวไม่เล็กไม่ใหญ่ กว่าจะประกอบขึ้นมาให้พร้อมใช้งานใช้เวลาเกือบครึ่งชั่วโมง กว่าจะตั้งให้เห็นภาพดวงจันทร์ได้ก็เหนื่อยมาก เห็นภาพแล้วก็เพิ่งจะค้นพบว่าดวงจันทร์เคลื่อนที่ได้  จริงๆแล้วมันเป็นการหมุนของโลก  ภาพดวงจันทร์เลยดูเหมือนเคลื่อนที่ออกจากช่องมองภาพตลอดเวลา

IMG_6904

ส่องดวงจันทร์จากในบ้าน บังเอิญบ้านมีช่องกระจกที่มองทะลุไปได้

แล้วผมก็เก็บกล้องดูดาวจนลืมไปเลย รู้ตัวอีกที ก็แต่งงาน แถมยังแต่งงานตอนแก่ และเริ่มมีลูก และลูกอายุห้าขวบ เพิ่งจะได้หยิบออกมาเล่นอีกครั้ง ฝุ่นจับชนิดที่ต้องใส่หน้ากากกันฝุ่นก่อนหยิบ โชคดีที่เก็บของไว้ครบทุกชิ้น และคู่มือก็ยังอยู่ เลยได้ประกอบกล้องขึ้นมาอีกครั้ง และลูกก็ได้ลองเล่นด้วย ลูกดูตื่นเต้นไม่แพ้ตัวผมเอง

IMG_0034

ขอบฟ้ากำลังจับที่เลนส์ตา

พวกเราพ่อแม่ลูกได้ส่องดวงจันทร์อีกครั้ง ดวงจันทร์ในช่วงเดือนมกราคมปลายเดือน ปี 2561 เป็นช่วงที่เกิดจันทรุปราคาเต็มดวง และเป็นจังหวะที่ดวงจันทร์โคจรใกล้โลกมากที่สุด ภาพดวงจันทร์จะใหญ่ เราเรียกว่า supermoon กล้องดูดาวก็ได้ทำหน้าที่อีกครั้ง เป็นความตื่นเต้น สนุกสนาน และดูได้แรงบันดาลใจดี กล้องดูดาวตัวเดิมตัวนี้มีความสามารถดูดวงจันทร์ได้เต็มดวง มีเลนส์ตาเปลี่ยนได้ 3 ชิ้น ชิ้นแรกให้ภาพเล็กที่สุด ชิ้นต่อมาขยายเพิ่มขึ้นอีกเกือบเท่าตัว และชิ้นสุดท้ายขยายเพิ่มขึ้นมากจนดวงจันทร์ล้นเฟรม แต่ก็แลกมากับการปรับตั้งที่ยากมาก

IMG_6302

ภาพ supermoon ตอนเกิด จันทรุปราคา วันที่ 31มกราคม2561 กล้อง eos-m เลนส์ 70-200f2.8

หลังจากที่ดูแต่ดวงจันทร์มาตลอด ผมก็เลยลองเอาไปดูดาวดวงอื่นบ้าง หาข้อมูลในเน็ตพบกว่าผู้คนทั่วโลกจะดูดาวอีก 2 ดวง คือ ดาวพฤหัสและดาวเสาร์ ซึ่งเหตุผลคงเป็นเพราะว่าเป็นดาวดวงใหญ่ที่อยู่ใกล้โลกทำให้สามารถมองเห็นผ่านกล้องแล้วเห็นภาพที่ใหญ่พอจะเห็นรายละเอียด ส่วนดาวบนท้องฟ้าที่เหลือ จะเป็นดาวฤกษ์ที่อยู่ไกลมาก ส่องกล้องยังไงก็ยังเห็นเป็นจุดเหมือนเดิม ไม่ได้ใหญ่ขึ้น ก็เลยเป็นจุดเริ่มต้นให้ลองดูดาวเสาร์ เพราะดาวเสาร์มีเสน่ห์อย่างหนึงคือ มีวงแหวน และลูกผมก็ชอบดาวเสาร์มาก วงแหวนที่เห็นจากภาพตามเน็ตจะเป็นวงแหวนสวยๆราวกับเป็นภาพกราฟิคคอมพิวเตอร์ นั่นทำให้ผมสงสัยว่าวงแหวนจริงๆจะสวยแบบนี้ไหม

 

ก็เลยเริ่มหาวิธีดูดาวเสาร์ ข้อมูลในเน็ตอธิบายว่าดาวเสาร์เป็นดาวที่มีวงแหวนขนาดใหญ่ สามารถมองเห็นได้จากโลก นอกจากดาวเสาร์แล้ว ดาวยูเรนัส ดาวพฤหัส ดาวเน็บจูน ก็มีวงแหวนเช่นกัน แต่จะเป็นวงแหวนบางๆที่มองไม่เห็นจากโลก และวงแหวนดาวเสาร์ก็ต้องอาศัยมุมเอียงที่เหมาะสมถึงจะเห็นวงแหวนใหญ่ บางช่วงปีเราอาจจะมองเห็นวงแหวนในภาพตัดข้าง เห็นวงแหวนเป็นเพียงเส้นบางๆเท่านั้น และอาจไม่เห็นเลยถ้าบางมากและท้องฟ้าไม่โปร่ง

2018-02-14_02-14-43

สมัยกาลิเลโอที่ค้นพบดาวเสาร์ กล้องที่กาลิเลโอใช้เป็นกล้องที่สร้างขึ้นเป็นครั้งแรกของโลก เรียกว่ากล้องกาลิเลโอ กล้องนี้ทำให้เขาค้นพบดวงดาวที่มีวงแหวน แต่ในยุคสมัยนั้นกล้องยังไม่มีคุณภาพมาก สิ่งที่กาลิเลโอมองเห็นและจดบันทึกไว้ก็เพียงแค่ ดาวมีหู บางครั้งก็เป็นดาววงรี และดาวมีหูนี้ เมื่อมองในอีกหลายปีต่อมา พบว่าหูหายไป ซึ่งเป็นความสงสัยของกาลิเลโอในสี่ร้อยปีที่แล้ว

2018-02-16_10-46-11

ดาวเสาร์จะเอียงทำมุมเปลี่ยนไปเรื่อยๆ ปีที่มุมเอียงมากจนเห็นวงแหวนชัดเจนที่สุดก็จะเกิดขึ้นทุก 14 ปี หากเป็นปีที่วงแหวนทำมุมราบเรียบจนเรามองเป็นเส้น เราก็อาจจะเห็นดาวเสาร์โล้นๆ เหมือนไม่มีวงแหวน นั่นเป็นภาพที่กาลิเลโอเคยเห็นและบันทึกไว้เป็นคำถามไว้ว่าทำไมดาวเสาร์ไม่มีวงแหวนเหมือนเมื่อก่อน

ปีนี้ปี 2561 ดาวเสาร์ทำมุมเอียงค่อนข้างมาก ทำให้มองจากโลกเห็นดาวเสาร์ที่สมบูรณ์ แต่จะมองได้ชัดหรือไม่ก็ขึ้นอยู่กับคุณภาพกล้องและความโปร่งใสของท้องฟ้า และเดือนนี้ ไม่กี่วันมานี้ ผมก็ได้ลองส่องดูและก็ได้พบกับดาวเสาร์ด้วยตาตัวเอง เป็นจริงอย่างที่ตำราบอกไว้ ดาวเสาร์มีวงแหวนจริงๆ แต่ผมไม่สามารถถ่ายภาพที่เห็นได้ เพราะอุปกรณ์ไม่ดีพอ และ ผมไม่มีกล้องถ่ายภาพที่จะต่อกับกล้องดูดาว ก็เลยขอใช้ภาพจากอินเทอเน็ตของท่านอื่นมาลงไว้แทน ผมเลือกภาพที่มีความเอียงและรายละเอียดของวงแหวนใกล้เคียงกับที่ผมมองเห็นเมื่อวันที่ 14กุมภาพันธ์2561

2018-02-14_02-14-13

ภาพดาวเสาร์ ผมปรับมุมเอียงให้ดูคล้ายกับภาพที่ผมเห็นในกล้องดูดาว

ดาวเสาร์เคลื่อนที่เร็วมากเมื่อมองจากในกล้องดูดาว แค่การเอามือจับที่ตัวกล้องก็ทำให้กล้องสั่นจนภาพดาวเสาร์หายไปจากช่องมองภาพแล้ว และการหมุนของโลกก็ทำให้ดูเหมือนดาวเสาร์เคลื่อนที่หนีจากช่องมองภาพไปเรื่อยๆ นั่นทำให้กล้องดูดาวราคาถูกๆตัวนี้ สามารถมองดาวเสาร์ได้แค่ 15 วินาที แล้วดาวเสาร์ก็จะคลื่อนหายไปจากช่องมอง ผมใช้วิธี หมุนขาตั้งกล้องแทน โดยการจับที่ปลายขาตั้งแล้วหมุนตามทีละครั้ง ปรับครั้งหนึ่งก็ดูได้ 15 วินาที แล้วก็หมุนขาตั้งใหม่ แล้วก็เรียกให้ลูกดู ลูกดูเสร็จก็หมุนขาตั้งกันอีกครั้ง การหมุนขาตั้งนี้เป็นเหตุผลให้กล้องดูดาวมีอุปกรณ์เสริมมาขายนั่นคือมอเตอร์ตามดาว แค่ชื่อก็บอกแล้วว่ามันทำหน้าที่อะไร ซึ่งเป็นอุปกรณ์เสริมที่แพงกว่ากล้องของผมอีกหลายเท่าตัว ดังนั้น ไม่ซื้อครับ อดทนหมุนขาตั้งต่อไป

Screenshot_20180215-224036

แล้วเราจะรู้ได้ยังไงว่าดวงไหนคือดาวเสาร์ ดาวเสาร์จะโผล่มาให้เราดูกี่โมง และอยู่ทิศไหน นี่คือความยากของคนในสมัยก่อน เพราะไม่มีตัวช่วยเลย ต้องคำนวณต้องวัดกันเหนื่อย แต่กับสมัยนี้ ยุคอินเทอเน็ต เรามี application ในโทรศัพท์มือถือที่ช่วยหาตำแหน่งดาวให้ แค่เปิดโปรแกรมแล้วเอามือถือยกส่องท้องฟ้า จะเห็นดาวบนฟ้าพร้อมชื่อกำกับ ส่องดินจะเห็นดาวที่อยู่ในอีกซีกโลกหนึ่ง เราก็แค่หาดูว่า ดาวเสาร์จะอยู่ฝั่งซีกโลกเดียวกับเรา ตอนกี่โมง application ตัวนี้ชื่อ star chart

Screenshot_20180213-063051

และในเช้ามืดวันหนึ่งผมก็เปิดโปรแกรมส่องเล่นๆ ก็พบว่า ดาวเสาร์ขึ้นมาอยู่ตรงกับหน้าบ้าน สามารถมองเห็นด้วยตาเปล่าเป็นจุดสว่างเลย ดวงจันทร์อยู่ด้านล่าง จุดสว่างที่อยู่เหนือตึกขาวด้านขวาบนก็คือดาวเสาร์ ก็เลยรีบวิ่งไปหยิบกล้องดูดาวที่ประกอบไว้แล้วมาตั้ง ใช้เวลาตั้งให้เห็นภาพชัดอยู่สิบนาที จนแน่ใจแล้วว่า นี่คือดาวเสาร์ ก็รีบไปปลุกลูกมาดู ขอบฟ้าก็เลยได้ดูดาวเสาร์วันเดียวกับพ่อเลย ซึ่งผมเห็นดาวเสาร์ด้วยตาตัวเองเห็นวงแหวนของมันครั้งแรกในชีวิตก็วันนี้แหละ

การติดตามข่าวสารทางดาราศาสตร์สามารถหาข้อมูลเพิ่มเติมได้จากเว็บสมาคมดาราศาสตร์ ซึ่งข่าวสารและเหตุการณ์ของดวงดาวในเดือนกุมภาพันธ์2561 นี้จะมีภาพดาวเกิดขึ้นตามนี้

media-329-5a741bdbd1b79

การดูดาวเป็นกิจกรรมที่ใช้เวลาร่วมกันระหว่างพ่อแม่ลูกได้สนุกสนาน ไม่ใช่เพียงแค่การวางกล้องแล้วมอง แต่ช่วงเวลาก่อนหน้านี้ที่จะพูดคุยเรื่องดวงดาว ความรู้เกี่ยวกับดาว ทั้งภาพนิ่งและหนังสือรวมถึงวิดิโอจาก youtube สารคดีต่างๆ ก็เป็นสิ่งที่ทำให้เกิดการใช้เวลาร่วมกัน รวมไปถึงการเดินทางไปเที่ยวพิพิธภัณฑ์วิทยาศาสตร์ และ ท้องฟ้าจำลอง นอกจากการใช้เวลาอย่างมีคุณค่าแล้ว ลูกยังได้ความอดทน การรอเวลา การแก้ปัญหายุงกัด ความรู้ในการดูแผนที่ ทิศเหนือ ทิศใต้คืออะไร สิ่งเหล่านี้ค่อยๆซึมเข้ามา ทั้งหมดใช้เงินไม่ถึงสองพันบาท

 

Screen Shot 2561-02-28 at 8.20.46 AM

ภาพนี้คือภาพที่ผมถ่ายเอง  ใช้กล้องดิจิทัล canon eos m รุ่น 1 ต่อกับเลนส์ canon 70-200f2.8 ตั้งค่าในกล้องไว้ประมาณ iso3200 f11 สปีดชัตเตอร์ 1/30 วินาที  ซูมไว้ที่ 200mm ซึ่งเมื่อรวมกับตัวคูณของกล้องก็จะเหมือนได้ระยะทางยาวโฟกัส 320mm  ตั้งโฟกัสไว้ที่ infinity แต่ใช้มือหมุนช่วยนิดหน่อยปรับโฟกัสให้ภาพจุดดาวดูเล็กที่สุดในหน้าจอ   การตั้งค่าเหล่านี้ไม่มีค่าตายตัว  อาจจะเปลี่ยนแปลงตามความเหมาะสมของสภาพท้องฟ้า   ภาพที่ได้ทั้งภาพจะเหมือนเป็นจุดขาวๆ  ต้องใช้การซูมดู actual pixel ถึงจะพอเห็นรูปร่างว่ามันเป็นภาพดาวเสาร์ มีวงแหวน ดูไม่กลมแบบดาวทั่วไป