ดาวพฤหัสกับดวงจันทร์ทั้ง4

ดาวพฤหัสหรือ jupiter เป็นดาวเคราะห์ลำดับที่ 5 ในระบบสุริยะ ส่วนโลกของเราอยู่ลำดับที่ 3 วันนี้ที่กรุงเทพ เวลา 23.10 น. เห็นดาวพฤหัสส่องสว่างมาก และอยู่สูงมากจากเส้นขอบฟ้า ถ้าจะแหงนหน้าดูดาวก็คงเมื่อยคอน่าดู

หลายวันมานี้มีเมฆฝนปกคลุมท้องฟ้าแทบตลอดเวลา จริงๆนานนับเดือนแล้วที่เมฆเยอะ ประเทศไทยมีพายุเข้า ทำให้มีน้ำท่วมที่ต่างจังหวัดหลายแห่ง ท้องฟ้าวันนี้อยู่ๆก็กลับโล่งจนเห็นดาวสว่างทั้งๆที่ตอนหัวค่ำยังมีเมฆทึบอยู่เลย

หยิบกล้องดูดาวตัวเก่งตัวเดียวที่ซื้อเอาไว้ให้ลูกในวันเกิดของเขามาดูเล่น กล้องดูดาวชนิดนิวโทเนี่ยนยี่ห้อ celestron รุ่น first scope ติดเลนส์ใกล้ตาที่ 4มม. ได้อัตราขยาย 75 เท่า ส่องท้องฟ้า นั่งอยู่ในบ้าน ดูดาวผ่านผนังกระจก ดาวเคราะห์อย่างดาวพฤหัสและดาวเสาร์ เป็นดาวที่สามารถมองเห็นได้ง่าย ในกรุงเทพก็ดูได้ทันทีถ้าไม่มีเมฆ และเราอาจจะดูจากในบ้านได้เลยถ้าผนังด้านตะวันออกและทิศใต้ไม่บังดาว

IMG_20210929_232934-01 crop


ผมไม่สามารถถ่ายภาพดาวได้เพราะอุปกรณ์ไม่พอ การบันทึกข้อมูลก็อาจจะต้องใช้วิธีวาดภาพประกอบ ซึ่ง 400 ปีที่แล้วตอนที่กาลิเลโอดูดาวก็ใช้วิธีวาดภาพประกอบเช่นกัน การจดบันทึกไม่ว่าจะใช้วิธีใดล้วนมีประโยชน์ต่อคนรุ่นหลังทั้งนั้น วันนี้ก็ขอวาดภาพบันทึกไว้ด้วย และขณะเดียวกันก็เข้าเว็บ ค้นหาด้วยคำว่า jupiter today เพื่อดูว่าจะมีเว็บไหนที่ระบุตำแหน่งดาว ณ เวลาปัจจุบันให้เราบ้าง เพื่อที่จะใช้อ้างอิงเทียบกับสิ่งที่เห็นว่ามันสอดคล้องกัน ก็ได้เว็บหนึ่งมา และแค็ปเจอร์ภาพเก็บไว้ ได้ภาพนี้

jupiter 29sep2021

ดวงใหญ่ตรงกลางคือดาวพฤหัส C คือ callisto E คือ Europa I คือ IO และ G คือ Ganymede ลักษณะการเรียงก็คล้ายๆกับภาพที่เห็นในกล้อง แต่กลับด้านกัน และเอียงคนละทิศทาง แต่มีลำดับเหมือนกัน ก็เชื่อว่าคงเป็นการกลับหัวของกล้องดูดาว และอาจกลับซ้ายขวาด้วย

ลิงค์สำหรับเช็คตำแหน่งของดาวพฤหัสและดวงจันทร์กาลิเลโอ https://skyandtelescope.org/wp-content/plugins/observing-tools/jupiter_moons/jupiter.html

ดาวเสาร์ใกล้ดาวพฤหัสที่สุดในรอบ 397 ปี

เหตุการณ์ดาวเสาร์โคจรใกล้ดาวพฤหัสทางฝรั่งเรียกว่า the great conjunction หากเราดูด้วยตาเปล่า เราจะเห็นดาวสองดวงเกือบจะทับซ้อนกัน ใครสายตาสั้น มองไกลไม่ค่อยชัด อาจจะเห็นเป็นดาวดวงเดียวกัน การโคจรมาแทบจะตัดกันนั้นเป็นการสังเกตการณ์จากโลก แต่ในความเป็นจริง ดาวเสาร์กับดาวพฤหัสโคจรอยู่ห่างกันมากจนไม่มีวันจะชนกันแน่ๆ

ดวงอาทิตย์เป็นศูนย์กลางของระบบสุริยจักรวาล โลกอยู่ห่างจากดวงอาทิตย์ ประมาณ 150 ล้านกิโลเมตร เราจะนับเป็นระยะทาง 1AU เพื่อความสะดวก ดาวพฤหัสจะอยู่ห่างดวงอาทิตย์ประมาณ 5AU ส่วนดาวเสาร์ห่างดวงอาทิตย์ 10AU นั่นก็คือ โลก ดาวพฤหัส ดาวเสาร์ โคจรรอบดวงอาทิตย์โดยแต่ละวงโคจรอยู่ห่างกันมาก

เราได้รับข้อมูลเรื่องเหตุการณ์ great conjunction ตั้งแต่ปลายปี คศ 2018 ซึ่งเป็นการสรุปเหตุการณ์ดาราศาสตร์ที่จะเกิดขึ้นในปี คศ 2019-2020 ข้อมูลเผยแพร่โดยสถาบันวิจัยดาราศาสตร์ การโคจรแล้วดาวอยู่ใกล้กันเมื่อมองจากโลกจะเกิดขึ้นทุกประมาณ 20 ปี แต่ปีนี้ จะใกล้กันมากกว่าทุกครั้ง โดยจะเกิดเหตุการณ์ใกล้กันมากๆแบบนี้ครั้งล่าสุดเมื่อ 397 ปีที่แล้ว ซึ่งเป็นยุคสมัยที่กาลิเลโอยังมีชีวิตอยู่ และในช่วงเวลาดังกล่าวกาลิเลโอได้มีการค้นพบดาวเสาร์และดาวพฤหัส รวมถึงดวงจันทร์ทั้งสี่ของดาวพฤหัสแล้วด้วย

1608551640292-01

การดูดาวในเหตุการณ์นี้จะทำให้เราสามารถมองเห็นดาวเสาร์และดาวพฤหัสอยู่ในช่องมองภาพเดียวกัน ซึ่งเป็นสิ่งที่เกิดขึ้นยากมาก และการดูดาวในวันนี้เราใช้กล้องดูดาวตัวที่เห็นในภาพ คือกล้องยี่ห้อ celestron รุ่น Firstscope ซึ่งเป็นกล้องดูดาวชนิดนิวโทเนี่ยนที่ผลิตขึ้นมาเพื่อรำลึกถึงเหตุการณ์เมื่อ 400 ปีที่แล้ว ซึ่งเป็นปีที่กาลิเลโอได้พัฒนากล้องดูดาวขึ้นมาใช้ และมีการค้นพบอีกมากมายตามมา Firstscope จะมีเลนส์ตามาให้ 2ชิ้น มีชิ้นหนึ่งที่ใส่ในกล้องแล้วจะทำให้กล้องมีกำลังขยาย 75 เท่า ซึ่งเป็นกำลังขยายที่มากกว่าสมัยกาลิเลโออยู่มาก แถมมีคุณภาพดีกว่าด้วย สิ่งที่เราได้เห็นผ่านกล้องนี้คือภาพแบบเดียวกับที่กาลิเลโอเคยเห็น แต่เราเห็นชัดกว่ามากตามคุณภาพวัสดุที่ทันสมัยของยุคปัจจุบัน

IMG_20201221_183915

การถ่ายภาพทางดาราศาสตร์ต้องการอุปกรณ์ที่มาก ซับซ้อน และงบประมาณค่อนข้างมาก แต่เราใช้วิธีเอาโทรศัพท์มือถือส่องไปในช่องมองของกล้องโทรทัศน์เลยเพื่อถ่ายภาพสิ่งที่เราเห็น ภาพถ่ายไม่ค่อยชัดมาก ภาพจริงที่เรามองด้วยตาจะสวยและชัดกว่า ภาพจากโทรศัพท์มือถือทำให้ดูพอรู้ว่าเรากำลังมองดูเหตุการณ์อะไร โอกาสที่เราจะเห็นเหตุการณ์นี้อีกครั้งอาจไม่เกิดขึ้นแล้วในช่วงชีวิตของมนุษย์หนึ่งคน

pockethifi podcast

คลิปเล่าให้ฟังตั้งใจทำขึ้นมาเพื่อให้ข้อมูล ให้ความรู้ ฟังเพื่อแก้เบื่อ ฟังตอนรถติด ฟังแล้วเอาไปเล่าให้ลูกฟังต่อได้ เป็นเนื้อหาสำหรับพ่อแม่ที่อยากจะมีเรื่องไปเล่าให้ลูกฟัง

กล้องดูดาวตอนที่ 1

ติชมได้นะครับ

ดาวพฤหัสใกล้โลก พ.ศ. 2562 และดวงจันทร์ทั้งสี่

ดาวพฤหัสหรือ jupiter เป็นดาวเคราะห์ลำดับที่ 5 ในระบบสุริยะจักรวาลของเราที่มีดวงอาทิตย์เป็นศูนย์กลางและโลกเราเป็นดาวเคราะห์ลำดับที่ 3 ดาวพฤหัสเป็นดาวขนาดใหญ่ที่สุดในระบบดาวของเรา และมีมวลมากที่สุดด้วย ขนาดของดาวพฤหัสใหญ่กว่าโลก 11 เท่า นั่นหมายความว่าถ้ามองในแง่ปริมาตร ดาวพฤหัสจะใส่โลกได้ประมาณ 1 พันใบ ดาวพฤหัสจะโคจรรอบดวงอาทิตย์ใช้เวลาประมาณ 12 ปี

ในปี คศ 1609 หรือกว่าสี่ร้อยปีที่แล้วกาลิเลโอสร้างกล้องดูดาวขึ้นมา และเฝ้ามองท้องฟ้า จดบันทึกทุกสิ่งที่มองเห็น กาลิเลโอบอกโลกเราว่า ดาวพฤหัสมีดวงจันทร์บริวาร 4 ดวง ซึ่งปัจจุบันดวงจันทร์ที่กาลิเลโอค้นพบมีชื่อว่า ไอโอ แกนี่มีด ยูโรป้า คาลิสโต้ ซึ่งเป็นเพียง 4 ดวงที่เด่นชัดมองเห็นจากโลกของเรา แต่ดวงจันทร์ทั้งหมดของดาวพฤหัสมีประมาณ 63 ดวง แถมยังมีการค้นพบเพิ่มขึ้นเรื่อยๆในปัจจุบัน

sidjupiter4

ภาพวาดที่กาลิเลโอวาดเอาไว้เมื่อตอนที่เขาเริ่มสังเกตุท้องฟ้าและดวงดาว

ดาวพฤหัสเป็นดาวขนาดใหญ่ มองเห็นจากโลก ในวันที่ท้องฟ้าปลอดโปร่ง ดาวพฤหัสจะสว่างมากที่สุดบนท้องฟ้า ยิ่งในช่วงเวลาที่โลกและดาวพฤหัสโคจรอยู่ใกล้กัน ดาวพฤหัสก็จะยิ่งสว่างมากขึ้นไปอีก มองด้วยตาเปล่าเราจะเห็นดาวสว่างดวงเดียว แต่ถ้ามองด้วยกล้องดูดาวที่มีอัตราขายประมาณ 50-75 เท่า เราก็จะเห็นจุดสว่างอีก 4 จุดใกล้ๆดาวพฤหัส ซึ่งมันคือดวงจันทร์บริวารทั้ง 4 นั่นเอง และอาจมีบางช่วงเวลาที่ดวงจันทร์บางดวงโคจรอยู่หลังดาวพฤหัส ทำให้บางวันเราก็อาจเห็นไม่ครบ 4 ดวง

เหตุการณ์ดาวพฤหัสใกล้โลกเกิดขึ้นในเดือนมิถุนายนปี 2562 ซึ่งห่างจากการใกล้กันเมื่อคราวที่แล้ว 13 เดือน ก็คือย้อนกลับไปเมื่อเดือน พฤษภาคม2561 เราก็จะพบเหตุการณ์ดาวพฤหัสใกล้โลก และ ย้อนกลับไปอีก 13 เดือน ซึ่งตรงกับเดือนเมษายน2560 ก็จะมีเหตุการณ์ดาวพฤหัสใกล้โลกอีกเช่นกัน เหตุการณ์ดาวพฤหัสใกล้โลกเกิดขึ้นอย่างสม่ำเสมอ เป็นแบบนี้มานานเป็นล้านปี และจะเป็นอย่างนี้ไปอีกนานนับล้านปี เพราะช่วงชีวิตมนุษย์โลกสั้นมาก แต่ช่วงชีวิตของดาวนั้นยาวนานจนเหมือนไม่มีวันเปลี่ยนแปลง

ดูดาว 16may2019

วันที่ 16 พฤษภาคม 2562 เวลาประมาณ 23.59 น. ดูท้องฟ้าด้านทิศตะวันออก จะเห็นดาวเสาร์ที่มุมเงิยประมาณ 30องศา ดาวเสาร์ยังมีวงแหวนอยู่อย่างชัดเจน ส่วนดาวพฤหัสที่ช่วงเวลาเดียวกันจะอยู่สูงเกือบจะเป็นมุมเงย 60องศา ที่ด้านทิศตะวันออกเฉียงใต้ ปีนี้ดาวพฤหัสน่าจะใกล้โลกพอสมควร เพราะภาพที่เห็นในกล้องดูดาวให้ขนาดดาวที่เห็นเป็นเม็ดกลมๆ มีริ้วๆบางๆ ไม่ได้เห็นเป็นจุดแบบดาวฤกษ์ที่อยู่ไกลๆดวงอื่น และเราได้เห็นดวงจันทร์บริวารของดาวพฤหัส 2 ดวง ซึ่งหากเทียบกับปีที่แล้ว เราสามารถเห็นได้ถึง 4 ดวง อาจจะเป็นเพราะท้องฟ้ามีเมฆเยอะ หรือฝุ่นเยอะ หรือ ดวงจันทร์อาจโคจรอยู่ด้านหลังดาวพฤหัสก็เป็นได้

ภาพปรากฏการณ์ท้องฟ้าจากเว็บของสมาคมดาราศาสตร์สำหรับเดือนพฤษภาคม 2562

jupiter ดาวพฤหัสใกล้โลก 9may2018

2018-05-10 01.59.38 1

วันที่ 9 พฤษภาคม 2561 โลกและดาวพฤหัสจะโคจรเข้ามาใกล้กัน และดาวพฤหัสจะอยู่ตรงข้ามกับดวงอาทิตย์ หมายความว่าโลกอยู่ตรงกลาง  เมื่อพระอาทิตย์ตก ดาวพฤหัสก็จะขึ้น ทำให้สามารถมองเห็นดาวได้ตั้งแต่หัวค่ำ

ที่ห้องใต้หลังคาในบ้าน  ถูกออกแบบไว้ใช้งานเป็นพื้นที่เล่นของเด็ก  ตั้งใจจะใช้เป็นพื้นที่เพื่อความสนุกสาน เพื่อความบันเทิงจากกิจกรรมต่างๆ ในตอนที่ขอบฟ้าอายุแค่สามขวบ ก็วิ่งเล่นบนห้องใต้หลังคาราวกับเป็นสนามเด็กเล่น  เสียงตึงตังได้ยินไปทั้งบ้าน  ในวัยที่โตขึ้นมาห้าขวบปลายๆ  ก็เป็นวัยเรียนรู้ วัยช่างสงสัย และมีกล้ามเนื้อแขนขาแข็งแรง พอจะหยิบจับและทำกิจกรรมที่เกี่ยวข้องกับอุปกรณ์ต่างๆได้แล้ว

 

2018-05-10 01.58.47 1

 

ห้าขวบสิบเดือน ขอบฟ้าเรียนรู้เรื่องดวงดาวและอวกาศ ขอบฟ้าชอบดาวเสาร์และดาวพฤหัสมาหลายเดือนแล้ว  มีโอกาสได้ส่องดาวเสาร์เมื่อสามเดือนที่แล้ว การได้เห็นวงแหวนดาวเสาร์สร้างแรงบันดาลใจได้จริงๆ  จากวงแหวนดาวเสาร์ อวกาศพาขอบฟ้าไปไกลมากยิ่งขึ้น  ยานอวกาศที่สำคัญ  ยานสำรวจดวงดาวที่สำคัญและมีบทบาทในหัวข้อข่าวขอบฟ้าจำได้หลายชื่อ  นักบินอวกาศคนสำคัญของโลกชื่ออะไรก็รู้ได้จากการอ่านเรื่องเล่าก่อนนอนกับพ่อ

 

กล้องดูดาวเป็นอุปกรณ์เปลี่ยนโลกชิ้นสำคัญในประวัติศาสตร์มนุษย์  ตั้งแต่กาลิเลโอยกกล้องส่องท้องฟ้า โลกเราก็เปลี่ยนแปลงไปอย่างเหลือเชื่อ  เกิดนักวิทยาศาสตร์มากมาย  อวกาศนำนักคิดมารวมตัวกัน การหาความรู้จากอวกาศเกิดเป็นผลงานวิจัยและสิ่งประดิษฐ์มหาศาล ความก้าวหน้าของโลกเราในช่วงไม่กี่ร้อยปีหลังกล้องของกาลิเลโอเป็นก้าวที่ใหญ่มาก  ทำให้ช่วงเวลาพันล้านปีก่อนจะใช้กล้องดูดาวกลายเป็นก้าวเล็กมากจนเทียบกันไม่ได้เลย

ดูดาว 13มีนาคม2561

ดาวเสาร์ ดาวอังคาร ดาวพฤหัส เรียงกันหน้าบ้าน มุมเงยประมาณ 45องศา เวลาประมาณ 05.30 น. วันที่ 13 มีนาคม 2561  ทิศตะวันออกเฉียงใต้ไปถึง ทิศใต้.

IMG_20180313_055146-saturn mars jupiter 13mar2018

 

ดาวเสาร์เป็นดาวเคราะห์ขนาดใหญ่ มีวงแหวนขนาดใหญ่  สามารถมองเห็นได้จากโลก มองฟ้าจะเห็นเป็นจุด  แต่ถ้าใช้กล้องส่องทางไกลหรือกล้องดูดาวจะเห็นว่าเป็นดาวมีวงแหวนชัดเจน  ส่วนดาวอังคารดูยากหน่อย  ถ้าแผนที่ดาวในสมาร์ทโฟนไม่ได้บอกไว้ก็ไม่แน่ใจว่าจะชี้ถูกหรือไม่  และสุดท้ายดาวพฤหัสหรือ jupiter เป็นดาวเคราะห์ที่ใหญ่ที่สุดในระบบสุริยะ  มองเห็นจากโลก  มองด้วยตาเปล่าจะเห็นเป็นดาวสว่างมากที่สุดบนท้องฟ้า. ส่องกล้องก็จะเห็นมากขึ้น แต่ลายเส้นแนวขวาง และจุดกลมใหญ่ที่เป็นพายุในดาวผมมองไม่เห็นจากกล้องของผม  เป็นเพราะกล้องที่ใช้มีคุณภาพต่ำเกินไป

 

 

ดูดาวพฤหัสเห็นดวงจันทร์ 4 ดวง กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2561

ดาวพฤหัสเป็นดาวที่มีขนาดใหญ่ที่สุดในระบบสุริยะจักรวาลของเรา เป็นดาวที่มีความหนาแน่นต่ำกว่าน้ำ เพราะตัวดาวเป็นก๊าซขนาดยักษ์  สามารถมองเห็นจากโลกด้วยตาเปล่า ในวันที่ท้องฟ้าปลอดโปร่งดาวพฤหัสจะสว่างมาก สว่างจนแทบจะเข้าใจผิดคิดว่าเป็นดาวฤกษ์

 

ดาวพฤหัสมีดวงจันทร์บริวารหลายดวง แต่ดวงที่โดดเด่นและถูกบันทึกไว้แทบจะในหนังสือทุกเล่มคือมี 4 ดวงที่เด่นๆ  ได้แก่ คาลิสโต ไอโอ แกนี่มีด ยูโรป้า   ในช่วงกลางเดือนกุมภาพันธ์ปี พ.ศ. 2561 ในกรุงเทพสามารถมองเห็นดาวพฤหัสได้ตั้งแต่ตี 03-06.00 น. หรือ ตีสามถึงหกโมงเช้า ในด้านทิศตะวันออกเฉียงใต้ไปเล้กน้อย มุมเงยตอนตีสามประมาณ 20-30 องศา  ตอนใกล้หกโมงเช้าจะเกือบ80องศา  ผมบันทึกสิ่งที่เห็นด้วยความรู้สึก ไม่ได้ใช้เครื่องมือวัด

 

และดาวพฤหัสที่เห็นในกล้องดูดาวก็เห็นเป็นดวงใหญ่ ไมไ่ด้เห็นเป็นจุด  และสังเกตุเห็นว่ามีจุดสว่าง 4 จุดอยู่ใกล้ๆดวงใหญ่  เมื่อเทียบกับแผนที่ดาวในโทรศัพท์มือถือแล้วก็มั่นใจว่านี่คือดาวพฤหัส และ ดวงจันทร์บริวารอีก 4 ดวง  ภาพด้านล่างนี้เป็นภาพกราฟิคที่ทำขึ้นเพื่อเลียนแบบสิ่งที่ผมเห็นในกล้อง  ไม่ใช่ภาพถ่ายจริง  เพราะการถ่ายภาพดาวให้คมชัดนั้นใช้เงินเยอะ  อุปกรณ์ถ่ายภาพดาวราคาแพงมาก  การวาดหรือจดบันทึกด้วยมือจะประหยัดกว่าครับ

 

jupiter 16feb2018

 

หากอยากรู้จักดาวพฤหัสมากขึ้นให้ลองอ่านข้อมูลเพิ่มเติมได้ที่นี่
https://th.wikipedia.org/wiki/ดาวพฤหัสบดี

 

 

อีกหลายวันต่อมา เห็นสภาพท้องฟ้าโปร่ง และดาวพฤหัสสว่างมาก เลยลองหยิบกล้องออกมาถ่ายเล่น

 

jupiterScreen Shot 2561-02-28 at 8.23.16 AM

ใช้กล้องดิจิทัล canon eos m รุ่น 1 ต่อกับเลนส์ canon 70-200f2.8 ตั้งค่าในกล้องไว้ประมาณ iso3200 f11 สปีดชัตเตอร์ 1/30 วินาที  ซูมไว้ที่ 200mm